Hợp đồng lao động không đơn thuần là một thủ tục giấy tờ mang tính chất hành chính. Đây là văn bản pháp lý tối cao ràng buộc quyền lợi, nghĩa vụ và là “lá chắn” bảo vệ cả người lao động lẫn doanh nghiệp khi xảy ra tranh chấp.
Bài viết này là cẩm nang toàn diện giúp bạn nắm vững những quy định pháp lý cốt lõi về hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động mới nhất, từ khâu phân loại, các điều khoản bắt buộc, cho đến quy trình ký kết thực tế.
.
1. Khái niệm Hợp đồng lao động theo pháp luật hiện hành
Theo quy định tại Điều 13 Bộ luật Lao động (BLLĐ) hiện hành, hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) về:
-
Việc làm có trả công, tiền lương.
-
Điều kiện lao động.
-
Quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động.
Lưu ý đặc biệt (Nhận diện quan hệ lao động): Trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác (như Hợp đồng cộng tác viên, Hợp đồng dịch vụ, Hợp đồng khoán việc…) nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thì văn bản đó vẫn được pháp luật thừa nhận là hợp đồng lao động.
Để tránh rủi ro bị truy thu BHXH và xử phạt hành chính khi chuyển đổi sai tính chất hợp đồng, bạn có thể tham khảo bài viết phân tích chuyên sâu: 👉 Phân biệt Hợp đồng lao động và Hợp đồng dịch vụ (Hợp đồng cộng tác viên)
.
2. Các loại Hợp đồng lao động hiện nay
Pháp luật Việt Nam hiện tại đã tinh giản hệ thống phân loại và chỉ ghi nhận 02 loại hợp đồng lao động chính thức:
| Tiêu chí so sánh | Hợp đồng lao động không xác định thời hạn | Hợp đồng lao động xác định thời hạn |
| Bản chất | Hai bên không xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng. | Hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng trong tầm thời gian không quá 36 tháng. |
| Áp dụng | Thường dành cho nhân sự chính thức, có tính gắn bó lâu dài. | Thường dành cho nhân sự ngắn hạn, thử nghiệm, dự án hoặc theo mùa vụ. |
| Số lần ký tối đa | Không giới hạn. | Tối đa 02 lần. Sau đó bắt buộc phải chuyển sang hợp đồng vô thời hạn (trừ một số trường hợp ngoại lệ). |
Nguyên tắc chuyển đổi loại hợp đồng khi hết hạn:
Khi hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc:
-
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hợp đồng hết hạn, hai bên phải ký kết hợp đồng lao động mới.
-
Trong thời gian chưa ký hợp đồng mới, quyền và nghĩa vụ của hai bên vẫn được thực hiện theo hợp đồng cũ.
-
Nếu quá 30 ngày mà hai bên không ký hợp đồng mới thì hợp đồng đã giao kết sẽ tự động trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
Xem chi tiết quy định về số lần ký và các trường hợp ngoại lệ tại:
👉 Quy định thời hạn Hợp đồng lao động: Khi nào được ký hợp đồng vô thời hạn?
.
3. 9 nội dung bắt buộc phải có trong bản Hợp đồng lao động chuẩn
Để đảm bảo tính pháp lý cao nhất và tránh việc hợp đồng bị tuyên bố vô hiệu một phần hoặc toàn bộ, một bản hợp đồng lao động chuẩn bắt buộc phải chứa đầy đủ 9 nội dung cốt lõi sau đây:
-
Thông tin các bên: Tên, địa chỉ của người sử dụng lao động (hoặc người đại diện); Họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, địa chỉ, số CCCD/Hộ chiếu của người lao động.
-
Công việc và địa điểm làm việc: Mô tả cụ thể chức danh công việc và địa điểm thực tế thực hiện công việc.
-
Thời hạn của hợp đồng lao động: Ghi rõ ngày bắt đầu có hiệu lực và ngày chấm dứt (đối với hợp đồng xác định thời hạn).
-
Mức lương và hình thức trả lương:
-
Ghi rõ mức lương theo công việc hoặc chức danh.
-
Các khoản phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác.
-
Hình thức trả lương (tiền mặt hoặc chuyển khoản) và chu kỳ trả lương.
-
-
Chế độ nâng bậc, nâng lương: Điều kiện và thời gian xem xét tăng lương theo quy chế của doanh nghiệp.
-
Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi: Số giờ làm việc trong ngày/tuần, chế độ nghỉ phép năm, nghỉ lễ tết theo quy định của pháp luật.
-
Trang bị bảo hộ lao động: Danh mục thiết bị bảo hộ lao động được cấp phát phù hợp với tính chất công việc.
-
Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp: Quy định rõ nghĩa vụ đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc của cả hai bên theo tỷ lệ pháp luật quy định.
-
Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề: (Nếu có) Thỏa thuận về chi phí đào tạo và cam kết thời hạn làm việc sau đào tạo.
Cảnh báo pháp lý cho Doanh nghiệp: Rất nhiều doanh nghiệp có thói quen đưa điều khoản “giữ bằng gốc” hoặc “thu tiền cọc” của nhân sự vào hợp đồng để hạn chế nhân viên nghỉ việc đột xuất. Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Đọc ngay bài viết cảnh báo: Doanh nghiệp có được giữ bằng gốc của Người lao động khi ký hợp đồng?
.
4. Quy trình ký kết và Hiệu lực của Hợp đồng lao động
Để hợp đồng lao động phát sinh hiệu lực pháp lý một cách trọn vẹn, các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình và nguyên tắc giao kết:
Quy trình giao kết cơ bản:
Thỏa thuận thông tin (Tuyển dụng) ➔ Thử việc (Nếu có) ➔ Soạn thảo HĐLĐ ➔ Ký kết song phương ➔ Thực hiện hợp đồng
-
Giai đoạn Thử việc: Doanh nghiệp và người lao động có thể thỏa thuận nội dung thử việc ghi trực tiếp vào hợp đồng lao động hoặc giao kết một hợp đồng thử việc riêng.
-
Tìm hiểu chi tiết về thời gian tối đa và mức lương thử việc hợp pháp tại: 👉 Hợp đồng thử việc: Mức lương tối thiểu và Thời gian thử việc tối đa
Hiệu lực của hợp đồng lao động:
-
Thời điểm có hiệu lực: Hợp đồng lao động có hiệu lực kể từ ngày hai bên giao kết (ký tên), trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
-
Hình thức giao kết: Hợp đồng lao động phải được giao kết bằng văn bản và được làm thành 02 bản (người lao động giữ 01 bản, người sử dụng lao động giữ 01 bản).
.
5. Một số câu hỏi về Hợp đồng lao động
Tổng hợp một số câu hỏi đang hot về hợp đồng lao động cần chú ý:
Câu hỏi 1: Hợp đồng lao động điện tử có giá trị pháp lý tương đương hợp đồng giấy không?
Trả lời: CÓ. Theo quy định tại Điều 14 Bộ luật Lao động, hợp đồng lao động được giao kết thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử có giá trị pháp lý như hợp đồng lao động bằng văn bản giấy.
Câu hỏi 2: Có được phép ký kết hợp đồng lao động bằng lời nói (giao dịch miệng) không?
Trả lời: CÓ, nhưng bị giới hạn. Hai bên được phép giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói đối với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng. Ngoại lệ bắt buộc phải ký bằng văn bản dù dưới 1 tháng: Trường hợp ký hợp đồng với người dưới 15 tuổi, lao động là người giúp việc gia đình, hoặc ký thông qua người đại diện của nhóm lao động làm công việc theo mùa vụ.
Câu hỏi 3: Người lao động tự ý nghỉ việc không báo trước có được nhận lương không?
Trả lời: CÓ. Người lao động vẫn được nhận phần tiền lương tương đương với những ngày đã thực tế làm việc tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tự ý nghỉ việc không báo trước (đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật) sẽ khiến người lao động phải đối mặt với các nghĩa vụ bồi thường (bồi thường nửa tháng lương, bồi thường tiền vi phạm thời hạn báo trước và hoàn trả chi phí đào tạo nếu có).
.
Kết luận
Hiểu đúng và áp dụng chuẩn xác các quy định về hợp đồng lao động giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đồng thời giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thượng tôn pháp luật và hạn chế tối đa các tranh chấp không đáng có.
Nếu bạn hoặc doanh nghiệp của bạn đang gặp vướng mắc trong quá trình soạn thảo, ký kết hoặc chấm dứt hợp đồng lao động, hãy liên hệ ngay với đội ngũ Luật sư của chúng tôi để nhận được sự tư vấn chuyên nghiệp và an toàn nhất.
